Trong bối cảnh hội nhập, nhiều gia đình Việt Nam có người thân định cư, làm việc hoặc mang quốc tịch nước ngoài. Khi một thành viên qua đời để lại di sản, việc chia thừa kế có yếu tố nước ngoài trở nên phổ biến và phức tạp hơn so với thừa kế trong nước. Bởi lẽ, ngoài quy định của Bộ luật Dân sự 2015, còn phải xét đến quy phạm pháp luật quốc tế, điều ước song phương, và khả năng áp dụng pháp luật nước ngoài.
Để tránh rủi ro, tranh chấp kéo dài, người thừa kế cần nắm rõ căn cứ pháp lý, thủ tục, cũng như những điểm đặc thù của loại thừa kế này. Bài viết sẽ phân tích chi tiết và giới thiệu giải pháp hỗ trợ trọn gói từ Luật Nguyễn Lê.
Khái niệm và căn cứ pháp lý về thừa kế có yếu tố nước ngoài
Khái niệm
Theo Điều 663 Bộ luật Dân sự 2015, quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là quan hệ có ít nhất một trong các dấu hiệu sau:
- Có ít nhất một bên là cá nhân, pháp nhân nước ngoài.
- Các bên là công dân Việt Nam nhưng tài sản liên quan ở nước ngoài.
- Quan hệ phát sinh tại nước ngoài.
Vì vậy, chia thừa kế có yếu tố nước ngoài là việc phân chia di sản thừa kế khi có ít nhất một trong các yếu tố trên, thường gặp ở:
- Người thừa kế là Việt kiều hoặc người nước ngoài.
- Di sản là quyền sử dụng đất, tài sản ở Việt Nam hoặc ở nước ngoài.
Căn cứ pháp lý
Một số quy định quan trọng:
- Bộ luật Dân sự 2015: Điều 609 – 663 (quyền thừa kế, áp dụng pháp luật nước ngoài).
- Luật Đất đai 2013 và Luật Đất đai 2024 (có hiệu lực 2025): điều chỉnh quyền sử dụng đất trong thừa kế.
- Luật Quốc tịch Việt Nam 2008 (sửa đổi 2014): quy định về quyền sở hữu, sử dụng tài sản của người có quốc tịch nước ngoài.
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: thẩm quyền giải quyết tranh chấp có yếu tố nước ngoài.
- Các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Đặc điểm pháp lý của chia thừa kế có yếu tố nước ngoài
Sự khác biệt so với thừa kế trong nước
- Liên quan đến quyền sử dụng đất: người nước ngoài không được đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại Việt Nam, chỉ có thể nhận giá trị bằng tiền.
- Vấn đề xác định pháp luật áp dụng: tùy vào quốc tịch, nơi có tài sản và thỏa thuận của các bên.
- Thủ tục phức tạp: hồ sơ giấy tờ từ nước ngoài cần hợp pháp hóa lãnh sự, dịch thuật công chứng.
Thẩm quyền giải quyết
- Nếu di sản là bất động sản tại Việt Nam: Tòa án nhân dân Việt Nam có thẩm quyền.
- Nếu di sản ở nước ngoài: có thể áp dụng pháp luật nước sở tại, hoặc theo điều ước quốc tế.
Các trường hợp thường gặp khi chia thừa kế có yếu tố nước ngoài
Người thừa kế là Việt kiều hoặc người nước ngoài
Họ có quyền hưởng di sản theo Điều 609 BLDS. Nhưng hạn chế trong việc sở hữu quyền sử dụng đất. Nếu được thừa kế đất ở, họ buộc phải chuyển nhượng hoặc ủy quyền cho người Việt Nam đứng tên.
Di sản bao gồm bất động sản ở Việt Nam
Tòa án Việt Nam có thẩm quyền. Tuy nhiên, việc phân chia phải tuân thủ chặt chẽ các điều kiện về quyền sở hữu và sử dụng đất theo Luật Đất đai.
Di sản ở nước ngoài
Trong trường hợp này, người thừa kế tại Việt Nam phải thực hiện thủ tục theo pháp luật nước sở tại. Nếu có tranh chấp, cần tham khảo điều ước quốc tế và hiệp định tương trợ tư pháp giữa Việt Nam và quốc gia đó.
Trường hợp có cả tài sản trong và ngoài nước
Đây là tình huống phức tạp, vừa phải áp dụng pháp luật Việt Nam. Vừa phải xử lý theo pháp luật nước ngoài, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều cơ quan và luật sư am hiểu luật quốc tế.
Thủ tục chia thừa kế có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam
Chuẩn bị hồ sơ
- Giấy chứng tử của người để lại di sản.
- Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ nhà ở…).
- Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (giấy khai sinh, kết hôn, hộ khẩu…).
- Giấy tờ của người thừa kế ở nước ngoài (hộ chiếu, giấy tờ cư trú).
- Di chúc (nếu có).
Công chứng văn bản thừa kế
Tất cả người thừa kế thống nhất phân chia di sản tại tổ chức công chứng. Nếu có người ở nước ngoài, họ có thể ủy quyền cho người đại diện tại Việt Nam.
Đăng ký sang tên quyền sử dụng đất
Sau khi có văn bản thừa kế, người thừa kế trong nước tiến hành thủ tục đăng ký. Biến động tại cơ quan đăng ký đất đai. Nếu người thừa kế ở nước ngoài không đủ điều kiện đứng tên, họ có quyền chuyển nhượng lại phần đất để nhận giá trị bằng tiền.
Các tranh chấp thường gặp trong thừa kế có yếu tố nước ngoài
Tranh chấp về hàng thừa kế
Thường xảy ra khi có con riêng, con nuôi ở nước ngoài, hoặc khi quan hệ nhân thân khó xác minh.
Tranh chấp về hiệu lực di chúc
Người lập di chúc ở nước ngoài, nhưng không tuân thủ hình thức. Hợp pháp theo luật Việt Nam hoặc không được công chứng/hợp pháp hóa lãnh sự.
Tranh chấp do khác biệt pháp luật
Một số quốc gia cho phép sở hữu đất của người nước ngoài. Nhưng tại Việt Nam thì hạn chế, dẫn đến xung đột khi phân chia di sản.
Tranh chấp về định giá tài sản
Khó khăn trong việc thẩm định giá tài sản ở cả Việt Nam và nước ngoài. Dễ gây mâu thuẫn giữa các đồng thừa kế.
Lưu ý quan trọng khi chia thừa kế có yếu tố nước ngoài
- Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ hợp pháp, đặc biệt là giấy tờ từ nước ngoài.
- Nên lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản có công chứng để tránh tranh chấp.
- Khi có tài sản ở nhiều quốc gia, nên tham khảo luật sư quốc tế để đảm bảo quyền lợi.
- Lựa chọn hình thức khởi kiện hoặc thương lượng phù hợp để tiết kiệm thời gian, chi phí.
Luật Nguyễn Lê – Hỗ trợ trọn gói chia thừa kế có yếu tố nước ngoài
Việc chia thừa kế có yếu tố nước ngoài đòi hỏi am hiểu cả pháp luật Việt Nam. Và quốc tế, thủ tục phức tạp và thời gian xử lý kéo dài. Luật Nguyễn Lê cung cấp dịch vụ pháp lý trọn gói, bao gồm:
- Tư vấn xác định hàng thừa kế, quyền và nghĩa vụ của từng người.
- Soạn thảo, công chứng văn bản phân chia di sản.
- Hỗ trợ hợp pháp hóa lãnh sự, dịch thuật hồ sơ từ nước ngoài.
- Đại diện khách hàng giải quyết thủ tục tại cơ quan công chứng, tòa án, văn phòng đăng ký đất đai.
- Bảo vệ quyền lợi khách hàng trong tranh chấp thừa kế xuyên biên giới.
Cam kết: chi phí dịch vụ trọn gói, minh bạch, không phát sinh; hỗ trợ toàn diện cho đến khi vụ việc được giải quyết dứt điểm.
Kết luận
Chia thừa kế có yếu tố nước ngoài là thủ tục pháp lý phức tạp. Thường phát sinh tranh chấp về tài sản và quyền lợi giữa các bên. Nắm rõ căn cứ pháp luật, thủ tục, và lưu ý đặc thù sẽ giúp người thừa kế chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi.
Trong trường hợp tranh chấp gay gắt hoặc hồ sơ liên quan nhiều quốc gia. Việc tìm đến Luật Nguyễn Lê để được hỗ trợ trọn gói là giải pháp an toàn, tiết kiệm và hiệu quả.